دکتر نازنین صفایی - متخصص زنان و زایمان و نازایی - جراح زیبایی زنان

دکتر نازنین صفایی - متخصص زنان و زایمان و نازایی - جراح زیبایی زنان

سونوگرافی در بيماريهای زنان و مامايی

در سال ١٩٥٦ در شهر گلاسكو انگلستان براي اولين بار در حيطه پزشكي ، دستگاه سونوگرافي (اولترا سوند) توسط متخصص زنان و زايماني بنام ايان دونالد (ian donald) و همكار مهندسش تام براون (tom brown) بكار گرفته شد. اما اين دستگاه بسيار مبتدي بود و عملا تا سال ١٩٧٠ استفاده از آن در انگلستان باب نشده بود. در انتهاي قرن بيستم ديگر استفاده از دستگاه هاي سونوگرافي جايگاه ويژه خود را در تشخيص بيماريها پيدا كرد و بالاخص با پيشرفت چشمگير تكنولوژي طي سالهاي اخير و ورود سيستم هاي فوق پيشرفته سونوگرافي به بازار پزشكي امروزه سونوگرافي از اجزاي جدانشدني در بحث تشخيص بيماريها بويژه بيماريهاي زنان و مامايي است.

نقش سونوگرافي در طب زنان و مامايي

اهميت فراوان انجام سونوگرافي از همان ابتداي بارداري ( براي تاييد بارداري داخل رحمي و تاييد حيات جنين با رويت ضربان قلب او ) تا مراحل انتهايي دوران بارداري و پايش رشد و تكامل جنين بر كسي پوشيده نيست. هر كدام از مراحل رشد و تكامل جنين چالش هايي دارد و تاييد صحت و سلامت و يا تشخيص انحراف از روند طبيعي رشد و يا خداي ناكرده شواهد غيرطبيعي در تصميم گيري پزشك شما در اداره وضعيت بوجود آمده بسيار تعيين كننده هستند. براي مثال در برخي اختلالات كروموزومي مشكلاتي در ساختمان بندي ارگانهاي جنين پيش مي آيد كه در سونوگرافي نماي خاصي ايجاد مي كنند . در اين صورت پزشك با شناخت و رويت اين تصاوير خاص احتمال بيماري را در ذهن ايجاد كرده و سپس درصدد انجام اقدامات تشخيصي ديگر براي تاييد آن بر مي آيد.

در بحث بيماريهاي زنان هم سونوگرافي نقش تشخيصي بسيار مهمي را در بيماريهايي نظير خونريزي هاي غير طبيعي ، كيست هاي تخمدان ، آندومتريوز ، نازايي ، فيبروم ، سرطانها و ... بازي ميكند.

آيا انجام سونوگرافي ميتواند مضر باشد؟

يكي از بزرگترين دستاوردهاي سونوگرافي غيرتهاجمي بودن آنست. طي ساليان متمادي سونوگرافي در ميليونها زن باردار براي تشخيص بكار گرفته شده و به جرات ميتوان گفت كه در شكلي از امواج اولتراسوند كه در مامايي استفاده ميشود ، تا كنون خطر و يا عارضه اي گزارش نشده است.

اگر چه امواج اولتراسوند با قدرت بالا ، بالقوه قادر هستند كه به بافتهاي بدن آسيب بزنند ولي استفاده از اين نوع خاص موج همواره ضروري نبوده و تنها بايد توسط افراد مسلط و باتجربه و براي مدت زماني محدود انجام گيرد. همين مسئله توجيه كننده هشدارها برعليه انجام سونوگرافي هاي سه بعدي بمنظور رويت صورت جنين است كه متاسفانه در سالهاي اخير با اصرار زياد والدين بر انجام آنها روبرو هستيم.

دکتر نازنین صفایی - متخصص زنان و زایمان و نازایی - جراح زیبایی زنان - سونوگرافی

آثار عاطفي انجام سونوگرافي

با ديدن فرزند دلبندتان در تصوير سونوگرافي نه تنها از سلامت جسماني او اطمينان مي يابيد بلكه با ديدن يك جنين در حال رشد ( بخصوص با ديدن ضربانهاي قلب كوچك و تكانهاي او) بسياري از مادران باردار يك حس جديد و وصف ناشدني را تجربه ميكنند. بسياري از مادران ادعا ميكنند كه تا زماني كه جنين كوچكشان را با تصاوير سونوگرافي نديده بودند باور به بارداريشان نداشتند!

سونوگرافي در بارداري به ٣ صورت انجام ميشود:

  • سونوگرافي استاندارد
  • سونوگرافي محدود (limited)
  • سونوگرافي اختصاصي (specialized)

سونوگرافي استاندارد

طي يك سونوگرافي استاندارد وضعيت بارداري از نظر تخمين سن جنين ، بررسي رشد فيزيكي او و وجود اختلالات ساختماني مادرزادي ، بررسي ميشود. در اين سونوگرافي وضعيت قرار گيري جنين ، حركات او ، نفس كشيدن او و ضربان قلبش بررسي ميشود. تخمين وزن جنين و مقدار مايع آمنيوتيك او موقعيت جفت و تعداد جنين ها هم بررسي ميشود.

سونوگرافي محدود

اين سونوگرافي براي پاسخ به يك سوال يا مسئله خاص انجام ميشود ، براي مثال زماني كه شما در سير زايمان هستيد و پزشكتان ميخواهد وضعيت قرارگيري جنين تان را بهتر بررسي كند يا ميزان خونريزي حين زايمان زيادتر از وضعيت عادي و قابل انتظار است براي وضعيت قرار گيري جفت و ... انجام ميشود.

سونوگرافي اختصاصي

گاهي بر اساس يافته هاي يك سونوگرافي استاندارد و يا بر اساس وجود فاكتور خطر پزشكتان احتمال وجود مشكل يا مشكلات ديگري را ميدهد ؛ براي مثال وقتي وضعيت رشد جنين در رحم مادر مطلوب نيست استفاده از امواج كالر داپلر براي بررسي وضعيت خونرساني جفت و ... ضروري ميباشد.

چند بار سونوگرافي در دوران بارداري لازم است؟

بر اساس توصيه انجمن جراحان زنان و مامايي امريكا (ACOG) هر خانم باردار بايدحداقل يك بار سونوگرافي استاندارد در فاصله زماني هفته ١٦ تا ٢٢ بارداري اش داشته باشد . اما اين حداقل سونوگرافي لازم است!

توصيه ميشود سونوگرافي در مراحل زير نيز انجام گيرد:

سه ماهه اول بارداري

سه ماهه اول بارداري - دکتر نازنین صفایی

اهميت انجام اين سونوگرافي براي تعيين موقعيت بارداري ( افتراق بارداري داخل رحمي از بارداري خارج رحمي يا اكتوپيك ) ، تاييد زنده بودن جنين ( رويت ضربان قلب جنين) و تعداد ساك هاي بارداري ( افتراق بارداري تك قلويي از چند قلويي) است. ضمن اينكه انجام سونوگرافي در سه ماهه اول بارداري دقت بالايي براي تعيين سن جنين و تعيين زمان احتمالي زايمان دارد.

سونوگرافي غربالگري معروف به سونوگرافي NT

در اين سونوگرافي كه در فاصله هفته هاي ١١ تا ١٣ ( ترجيحا در هفته ١٢ ) بارداري انجام مي گيرد ، ميزان تجمع مايع در قسمت خلفي گردن جنين اندازه گيري شده و جواب بر اساس ميليمتر گزارش ميشود. ارتباط تنگاتنگي بين افزايس تجمع اين مايع و برخي بيماريهاي كروموزومي ديده شده بگونه اي كه هر چه اين عدد از حد نرمال بالاتر باشد احتمال تاييد مشكلات كروموزومي با تست كروموزومي ( كاريوتايپ) بيشتر است.

سونوگرافي سه ماهه دوم بارداري

سونوگرافي معروف به آنومالي اسكن در هفته هاي ١٨ تا ٢٠ بارداري براي بررسي اختلالات ساختماني جنين ( مغز و بطن هاي آن ، نخاع ، قلب ، اجزاي صورت ، ارگانهاي شكم و اندام ها) از اهميت شاياني در تشخيص مشكلات جنين دارد و انجام آن به مادران قويا توصيه ميشود.

امروزه سونوگرافي دقيق تري تحت عنوان ژنتيك سونوگرام نيز انجام ميشود كه بطور اختصاصي به بررسي ماركرهاي دلالت كننده بر بيماريهاي ژنتيكي خاص مانند سندرم داون مي پردازند.

سونوگرافي در مراحل پيشرفته تر بارداري از نظر بررسي وضعيت رشدجنين و تخمين وزن و سن جنين و ميزان مايع دور جنين ( مايع آمنيوتيك ) ، بررسي موقعيت جفت ، نحوه قرار گيري جنين در رحم و ... انجام ميشود و ممكنست بسته به شرايط موجود به دفعات تكرار شود.

 

نحوه انجام سونوگرافي شكمي

دکتر نازنین صفایی - متخصص زنان و زایمان و نازایی - جراح زیبایی زنان - سونوگرافی شکمی - Transabdominal

اين سونوگرافي با استفاده از پروب شكمي ( ابدومينال ) انجام ميشود . انجام اين روش سونوگرافي در تشخيص اختلالات ارگانهاي لگني ( شامل رحم و تخمدانها) نقش ارزنده اي دارد بويژه در ميان دختران باكره كه انجام سونوگرافي واژينال در آنها ممكن نيست . در اين روش در عين حال امكان بررسي ساير ارگانها مانند مثانه ، كليه ها و ... نيز وجود دارد.

براي انجام سونوگرافي شكمي چه آمادگي هايي لازم است؟

براي انجام اين روش سونوگرافي بايد مثانه شما پر باشد. براي اين كار حداقل ٧٠٠ سي سي مايع را به فاصله يك ساعت از انجام سونوگرافي بنوشيد و تا پايان كار نيز نبايد مثانه تان را خالي كنيد.معمولا نيازي به ناشتا بودن ندارد . بعضي شرايط ممكنست انجام سونوگرافي شكمي را دشوار كنند مثلا چاقي و يا افزايش گازهاي روده.

 

 

 

 

سونوگرافي واژينال ( endovaginal يا transvaginal) چيست؟

دکتر نازنین صفایی - متخصص زنان و زایمان و نازایی - جراح زیبایی زنان - سونوگرافی واژن

در اين نوع سونوگرافي از پروب مخصوص واژينال استفاده ميشود. واقعيت اينست كه مثل تجربه روزمره ما در زندگي براي ديدن يك شيئ ، اگر در فاصله مطلوب تري از آن قرار بگيريم آنرا بهتر مشاهده و ارزيابي خواهيم كرد. در مورد كاربرد پروب واژينال در مقابل پروب شكمي نيز همين مسئله صادق است و استفاده از پروب واژينال براي رويت ارگانهاي لگني ( شامل رحم و دهانه رحم و تخمدانها ) كه در فاصله ٨ تا ١٠ سانتيمتري از پروب قرار گرفته اند ايده آل تر از پروب شكمي است.

براي انجام سونوگرافي واژينال چه آمادگي هايي لازم است؟

در اين روش سونوگرافي برخلاف سونوگرافي شكمي بايد درست قبل از انجام سونوگرافي ، مثانه را تخليه كنيد . با توجه به تغيير مسير عبور امواج نيازي به پر بودن مثانه در اين روش نميباشد.

روش انجام سونوگرافي واژينال به چه صورت است؟

در اين روش پروب واژينال توسط كاندوم پوشانده شده و ژل زده ميشود . شما بايد لباس هاي خود را از تن خارج كنيد و سپس بدن شما بطور كامل توسط پوشش پارچه اي شبيه ملحفه توسط پرسنل خانم پوشانده ميشود . سپس بر روي تخت دراز كشيده و پروپ واژينال در حالي كه به ژل لغزنده كننده آغشته است وارد واژن ميشود . ممكن است احساس ناراحتي خفيفي داشته باشيد اما درد نخواهيد داشت. به محض پايان كار پروب خارج خواهد شد.

آيا انجام سونوگرافي واژينال ميتواند منجر به خونريزي و يا سقط جنين شود؟

جواب اينست : خير.

عده اي از بيماران پس از انجام سونوگرافي واژينال از خونريزي و بعضا سقط جنين شان شاكي بوده اند ولي واقعيت اينجاست كه اين افراد اگر هم سونوگرافي واژينال را انجام نميدادند ، رويداد سقط را تجربه مي كردند و اين مساله تنها يك تقارن زماني بوده است.